Tuyên ngôn

Tôi làm việc với gốm Biên Hòa, một dòng gốm của miền Nam, ở ngay tỉnh mà dòng gốm ấy đang bị xây chồng lên.

Đất và men tôi tự làm, tự nung tại Biên Hòa, theo kỹ thuật kế thừa từ các lò cũ, có pha một phần men cũ thu gom được. Màu làm nên tên tuổi của dòng gốm này — men xanh đồng trổ — đã thất truyền. Không ai còn làm lại được. Tôi làm việc bên trong một truyền thống không còn giữ được màu nhận diện của chính nó, và tôi không giấu điều đó. Cái tôi làm là dựng lại, không phải nối tiếp.

Việc này bắt đầu từ hai đứa trẻ. Năm 1998 tôi vẽ sơn dầu một em bé Châu Ro ở Tà Lài, vùng rừng của Đồng Nai; đó là tác phẩm đầu tiên của tôi được ghi nhận. Từ đó tôi trở lại vùng ấy nhiều lần. Năm 2023 tôi làm chân dung một em bé Châu Ro khác ở đó — một gương mặt khác, cách một thế hệ — và lần này làm bằng gốm. Bên cạnh, tôi đặt chân dung con gái mình, tự hình dung mình lớn lên, mặc quân phục, dưới một khoảng trời yên. Hai đứa trẻ, hai tương lai: một đang khép lại, một còn mở. Trước đó tôi dùng gốm vì tôi biết làm gốm. Sau hai tác phẩm ấy tôi hiểu chất liệu đang nói một điều tôi không chọn cho nó, và tôi bắt đầu làm có chủ đích.

Tiếp theo là loạt chân dung các nhân vật văn hóa Việt Nam. Mỗi gương mặt đều thuộc về một người đã mất, và về một hình thức đang thưa dần: câu thơ đọc lên thành tiếng, bài hát học bằng tai, sân khấu cải lương, lời dạy truyền từ người này sang người kia. Loạt tranh không hỏi làm sao giữ lại chúng. Nó hỏi một nền văn hóa còn gì sau khi mạch truyền trực tiếp đã đứt, và một thứ ráp lại về sau, từ những mảnh vỡ, có tư cách riêng của nó hay không.

Chất liệu mang đúng câu hỏi ấy. Tôi đến quá muộn để thừa hưởng truyền thống còn nguyên, nên phải tự làm lấy những phần đã mất. Mỗi gương mặt dựng từ hai loại mảnh — một số mang tuổi của chính nó, một số mới nung năm ngoái để bù vào một sắc độ không còn tồn tại.

Không có gì trong những bức chân dung này là liền mạch. Vết vỡ hiện ra ở từng centimet, và tôi không che chúng đi. Đó là tình trạng tôi đang mô tả, không phải hiệu quả thị giác tôi chọn.

Tôi không cho rằng đây là một mất mát để than. Đó là tình trạng bình thường của bất cứ thứ gì sống sót qua việc một thành phố được xây chồng lên nó. Tôi không phục dựng gì cả. Tôi ghi lại hình dạng của một bề mặt khi nó được giữ lại bằng chính các vết vỡ.